Mae ymarfer effeithiol a ddatblygwyd gan Dyfodol Cadarnhaol Casnewydd Fyw, a oedd yn rhan allweddol o'r prosiect 'Sicrhau Chwarae Teg' (SChT), wedi'i arddangos mewn digwyddiad dylanwadol gan y Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid (BCI) ar gyfer rhanddeiliaid a phartneriaid ledled Cymru.
Rhwng 2020 a 2023, fe wnaeth Casnewydd Fyw – yr ymddiriedolaeth elusennol sy'n goruchwylio gweithgareddau chwaraeon, hamdden a diwylliannol yn y ddinas yn ne Cymru – arwain y gwaith o gydlynu prosiect SChT yng Ngwent, ar y cyd â thair ardal arall – Llundain, Gorllewin Canolbarth Lloegr a De Swydd Efrog. Yn gyffredinol, cafodd y prosiect ei oruchwylio gan y Gynghrair Chwaraeon mewn Cyfiawnder Troseddol a'i ariannu gan Sefydliad Marathon Llundain, gyda dros 100 o sefydliadau partner yn ymgysylltu â 35,672 o blant a phobl ifanc mewn ymyriadau oedd yn seiliedig ar chwaraeon, gyda 63% ohonynt yn ethnig amrywiol.
Yn ôl ymchwil a gyhoeddwyd gan Brifysgol Birmingham ym mis Ebrill 2025, gallai'r prosiect fod yn 'gamechanger' o ran deall gorgynrychiolaeth plant ethnig amrywiol yn y System Cyfiawnder Ieuenctid, a’u diffyg cynrychiolaeth ddigonol mewn chwaraeon a gweithgarwch corfforol.
Roedd digwyddiad ar-lein 'Hwb Doeth Ethnic Disparity' y BCI yn canolbwyntio ar anghymesuredd a gwahaniaeth ethnig, a siaradodd y tîm o Dyfodol Cadarnhaol Casnewydd Fyw am eu gwaith a'r cynhwysion hanfodol sydd eu hangen i ddarparu cynnig priodol i bobl ifanc o gymunedau ethnig amrywiol.
EFFEITHIOL
Mynychwyd y digwyddiad ar-lein gan Dimau Cyfiawnder Ieuenctid a Throseddau Ieuenctid ledled Cymru, o Sir Benfro i Wrecsam, ac esboniodd Lucy Donovan (yn y llun uchod), sy'n Rheolwr Datblygu Dyfodol Cadarnhaol ar gyfer Casnewydd Fyw: "Roedd y cyfarfod yn canolbwyntio'n benodol ar anghymesuredd ac yn dathlu ymarfer effeithiol.
"Yn Casnewydd Fyw, mae ein gwaith ymgysylltu o ddydd i ddydd gyda chymunedau ac unigolion sy'n agored i niwed a heb gynrychiolaeth ddigonol – yn enwedig y cymunedau ethnig amrywiol hynny sy'n gyffredin yng Nghasnewydd – ac yn enwedig pobl ifanc sy'n byw mewn ardaloedd o amddifadedd lle mae diffyg cyfleoedd.
"Rydyn ni'n meithrin perthnasoedd o fewn cymunedau. Dyma'r neges allweddol gennym yn y cyfarfod; nid yw prosiect SChT yn rhyw ddatblygiad sydyn neu syniad newydd gwych, mae'n beth rydyn ni wedi bod yn ei wneud mewn cymunedau ers amser maith.
"Rydyn ni'n gwybod o brofiad uniongyrchol bod meithrin ymddiriedaeth a pherthnasoedd yn flaenoriaeth o fewn cymunedau amrywiol. Mae llawer wedi cael profiadau heriol gydag awdurdodau, felly mae'n ymwneud â bod yn bresennol, bod yn y gymuned, a chynnig rhywbeth trwy chwaraeon nad yw'n feirniadol. Dyna sut y byddwch yn annog y gymuned i ymgysylltu."
PARTNERIAETHAU
Helpodd tîm Dyfodol Cadarnhaol Casnewydd Fyw hefyd i gynnal lansiad yr ymchwil ym mis Ebrill. Yn y lansiad, disgrifiodd Cadeirydd y BCI, Keith Fraser, y prosiect fel "goleudy gobaith" i bobl ifanc agored i niwed a galwodd ar gynghorau chwaraeon cenedlaethol i gamu ymlaen i’w gefnogi.
Myfyriodd Lucy: "Yr hyn a wnaeth prosiect SChT oedd dod â phobl at ei gilydd a chreu'r dibynadwyedd hwnnw. P'un a ydych chi'n wasanaeth statudol neu wirfoddol, mae gennym rai pobl ifanc mewn sefyllfaoedd anodd iawn. Mae ymddygiadau’n gallu bod yn gymhleth ac yn heriol, ond yn aml mae oherwydd yr hyn maen nhw wedi’i brofi. Felly mae angen i bartneriaethau gyd-dynnu i helpu i fynd i'r afael ag anghenion cymunedau.
"Ac os nad yw'r systemau’n addas at y diben ac nad ydynt wedi'u sefydlu i'w cefnogi'n iawn, yna nid oes ganddyn nhw'r un 'llinell gychwyn' ag y bydd gan eraill. Er enghraifft, gellir camfanteisio’n hawdd ar berson ifanc o gefndir Roma, y mae ei deulu efallai heb lawer o arian neu sy'n annhebygol o gael mynediad i wasanaethau."
Mae'r BCI, sy'n goruchwylio'r system cyfiawnder ieuenctid yng Nghymru a Lloegr, yn rhoi cyngor i'r Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder, ac yn hyrwyddo ymarfer effeithiol i atal troseddu ac aildroseddu ieuenctid. Adleisiodd Lucy yr alwad gan Gadeirydd y BCI, Keith Fraser, ar lunwyr polisi a chyllidwyr i gefnogi'r model SChT.
"Byddwn yn parhau i wneud yr hyn rydyn ni'n ei wneud yn ein cymunedau, ond mae angen i bartneriaid wrando a deall pam mae rhai o'r materion hyn yn parhau i ddigwydd gyda theuluoedd neu unigolion penodol. Gellir nodi cymunedau amrywiol yn ddiweddarach yn y system sy'n gysylltiedig â throseddau mwy difrifol, felly mae angen cyfleoedd nodi’n gynt."
